Primorsko | #2
W Primorsku byłem we wrześniu 2015 roku, w końcu sezonu (wczasy z Itaki, efektywnie od 9-go do 15-go).
Primorsko jest dość małą miejscowością (ok. 30 tys. mieszkańców) ok. 70 km na południe od Burgas (tutaj jest lotnisko), położona na skalistym cyplu. Na północ i południe od cypla są zatoki z piaszczystymi plażami. Plaża N znajduje się w części północnej, w tej części miasta szukaliśmy więc hotelu. Najbardziej podobał się nam małyhotel Svati Dimitar ***, z którego do plaży tekstylnej było ok. 300 a odległość do nagiej plaży szacowałem na 700 m do 1 km.
Primorsko to miasteczko typowo „plażowe”. Powstało w latach 30-tych XX wieku i w związku z tym nie posiada żadnych zabytków. Co gorsza, jego architektura w większości jest niezbyt interesująca, ocierając się w wielu miejscach o koszmar z najgorszych snów architekta. Czas spędziliśmy niemal w całości na plażach lub zwiedzając sklepy w miasteczku. Jedynie w piątek wybraliśmy się do Sozopola, aby zwiedzić stare miasto, porównywalne ponoć z Nessebarem.
Bułgarzy mentalnie tkwią chyba jeszcze w jakimś stopniu jeszcze w poprzedniej epoce. Mimo całkiem jeszcze przyzwoitej późnoletniej pogody (po prognozy mówiły o jakichś dwóch tygodniach pięknych, ciepłych dni naszym wyjeździe), na gwałt likwidowali wszystkie interesy związane z turystami. Z dnia na dzień ubywało nie tylko stoisk z różnościami, typowych dla nadmorskich miejscowości, czy barów plażowych, ale znikały także kolejne bary i restauracje na ulicach miasteczka a nawet supermarkety... Nasz hotel też miał zakończyć działalność parę dni po naszym wyjeździe. Jest to o tyle dziwne, że np. nie widzieliśmy takiego zjawiska na Krymie (wówczas jeszcze ukraińskim), gdzie dziedzictwo „gospodarki socjalistycznej” było bardziej widoczne. Duża szkoda, bo w sezonie nawet tak niewielkie miejscowości jak Primorsko przeżywają prawdziwy najazd turystów, a we wrześniu można się rozkoszować spokojem.
Nie byłem w Bułgarii za czasów „minionego ustroju”, nie mam więc sentymentalnego stosunku do tego kraju. Myślę więc, że w miarę obiektywnie mogę stwierdzić, że dla kogoś zakochanego w polskich plażach nadbałtyckich, jest to kraina wręcz idealna, bo pozbawiona naszej głównej bolączki: zimnego morza. Morze jest przepięknie zielone i bardzo ciepłe. Plaże są prawdziwie piaszczyste, szerokie i często zakończone wydmami.
Pogoda raczej nas zawiodła. Pierwszego dnia była jeszcze przepiękna ale na plażę dotarliśmy dopiero późnym popołudniem, więc niewiele z niej skorzystaliśmy. Od czwartku przechodził front atmosferyczny i prawdziwa pogoda plażowa powróciła w zasadzie dopiero w ostatnim dniu naszego pobytu. W poniedziałek, a nawet częściowo już w niedzielę, słońce już na dobre wyszło zza chmur ale ciągle było jeszcze nie najcieplej a zimny wiatr wręcz wygnał nas z plaży. Gdyby nie ten wiatr, to nawet byśmy za bardzo nie narzekali, bo na opaleniźnie nam nie zależało a woda była całkiem ciepła – nawet w najgorszą pogodę zażywaliśmy przynajmniej raz dziennie morskiej kąpieli, choć czasem nie dało się odejść od brzegu na więcej niż parę metrów z uwagi na niebezpieczne fale.
Plażę południową zwiedziliśmy tylko raz, w drodze do i z Kiten. Podczas naszego spaceru pogoda była sztormowa i niezbyt ciepła, więc nikt nie plażował. Nie mieliśmy się więc okazji przekonać, czy rzeczywiście na krańcu południowej plaży Primorska bywają naturyści. Wg informacji jakie znalazłem przed wyjazdem, zajmują oni część skalistą, pod cyplem oddzielającym Primorsko od Kiten. Jednak wg relacji znalezionej przed chwilą w Internecie, naga plaża powinna obejmować też część piaszczystą:
http://naturista.cz/drupal/primorsko_bulharsko
Nb. nasza rezydentka Itaki, twierdziła, że Bułgarzy uwielbiają opalać się nago i wspominała właśnie o tej plaży, nie mówiąc nic o plaży północnej.
Północna plaża Primorska jest dość rozległa. Na jej północnym krańcu znajduje się plaża Perła. Wg czeskiego źródła podanego wyżej, jest to najlepsza plaża Primorska, zabezpieczona przed falami falochronem. Wybraliśmy się tam drugiego dnia naszego pobytu, kiedy sztormowy wiatr wiał dokładnie w tym kierunku, zaganiając na piasek olbrzymie ilości glonów, wodorostów i różnych śmieci. Być może ten kierunek wiatru jest rzadkością, niemniej jednak plaża robiła fatalne wrażenie. Jeszcze gorzej wyglądał biały budynek stojący na skraju tej plaży – zbudowany z rozmachem ale wyraźnie popadał w ruinę. Plaża i budynek należały podobno do ostatniego komunistycznego władcy Bułgarii, Teodora Żiwkowa i jego rodziny.
Dość długi odcinek między Perłą a plażą naturystów to wg czeskiego źródła niezagospodarowana plaża c.o. Wygląda na to, że sporo się w tym zakresie zmieniło, bo na tym odcinku pojawiły się przynajmniej 2 bary, w tym wielki (i nawet czynny) bar wyglądający na Salsa Bar (o czym dalej). Niemniej jednak bliżej nagiej plaży faktycznie widziałem kilka razy grupy o mieszanych strojach, co w sezonie może być bardzo istotne, bo właściwa plaża naturystyczna jest niewielka.
Od północy naga plaża kończy się na niewielkim betonowym molo, które sprawia wrażenie, że zostało wybudowane jako przedłużenie w głąb morza ogrodzenia, zapewne separującego czerwoną arystokrację od ludu. Ogrodzenie obecnie popadło w ruinę, niemniej jednak ciągle jeszcze widać spore jego fragmenty. Podejrzewam, że ta dość dziwna lokalizacja nagiej plaży wynika z przyczyn historycznych: kiedyś dalej nie dało się przejść, więc był to w miarę cichy zakątek. Teraz jednak wędrują tędy plażowicze, zażywając spaceru nad brzegiem morza czy też idąc na dalsze odcinki plaży. W czasie naszego pobytu wędrówki te nie były zbyt uciążliwe i muszę powiedzieć, że mimo wszystko nie czuliśmy się jak na wystawie. Ludzie zdawali się akceptować nagusów w tym miejscu i nie okazywali zdziwienia czy też oburzenia. Raz tylko w niewielkiej grupie Polaków, dziewczyna zasłoniła swojemu chłopakowi oczy kapeluszem, ale odebrałem to jako żart a nie święte oburzenie.
Wg informacji znalezionych przed wyjazdem, plaża naturystyczna rozciąga się między Salsa Bar a wspomnianym ogrodzeniem. Na Youtube widziałem kilka filmików reklamujących ten bar i wyglądał on na bardzo duży, otoczony różnego rodzaju obiektami (boisko do siatkówki, stoliki i fotele, leżaki, itp), np.:
https://www.youtube.com/watch?v=ZP38uQNiUj4
Kiedy pierwszego dnia pobytu szliśmy na poszukiwanie nagiej plaży od strony Primorska, w którymś momencie zobaczyłem niewielki drewniany budynek, którego lokalizacja powinna odpowiadać Salsa Bar (nieopodal widać było betonowe molo) ale zdecydowanie nie wyglądał tak, jak choćby na wspomnianym filmiku. Niemniej jednak, już od, nieczynnego w tym czasie, baru widać było golasów płci obojga zarówno na piasku jak i w morzu. Lokalizacja nagiej plaży nie budziła więc wątpliwości.
Bar był nieczynny, więc jego teren stanowił integralną część nagiej plaży. Zastanawiam się jednak, jak wyglądało to w sezonie – czy nagusy sąsiadowali bezpośrednio z ubranymi przecież gośćmi baru? Gdyby to wyglądało podobnie, jak na wspomnianym filmiku, teren nagiej plaży musiałby z natury rzeczy być okrojony o dobre 20 m. A sama plaża wcale nie była wielka: od baru do mola wzdłuż wody jest ok. 180 m, a szerokość plaży wzdłuż ogrodzenia – ok. 40 m. Z przytoczonych wyżej postów wynika, że w sezonie jest na niej tłoczno, więc w naturalny sposób „wylewa się” za ogrodzenie, płynnie przechodząc w plażę c.o. a potem w tekstylną.
Nie jest wykluczone, że Salsa Bar został przeniesiony kilkaset metrów na północ. Tak w każdym razie stanowiło niewielkie ogłoszenie na resztkach płotu, a obiekt, który można było dalej zobaczyć zdecydowanie bardziej przypominał ten z filmiku niż ta niewielka drewniana szopa przy nagiej plaży. Na terenie plaży naturystycznej stały dwie wieże ratowników: tuż przy barze oraz blisko ogrodzenia. W czasie naszego pobytu obie wieże stały puste, nie wiem czy w sezonie ten odcinek jest rzeczywiście strzeżony.
Dojście do plaży N z hotelu Sveti Dimitar jest niemal idealne. Od drzwi hotelu do wejścia na plażę tekstylną jest ok. 300 m. Potem należy skierować się w lewo i po przejściu trochę ponad pół kilometra jesteśmy na miejscu. Wg GPSa cała droga to ok. 900 m i zajmowała nam ok. 20 minut. Jest też możliwość przejścia na skróty przez wydmy, co powinno zaoszczędzić jakieś 100 – 200 m.
Kiedy doszliśmy tam po raz pierwszy, była co prawda piękna, plażowa pogoda, ale o tej godzinie (ok. 17-tej) na plaży było już pustawo. Na nagiej plaży było pewnie poniżej dwudziestu osób. W dalszej części pobytu mieliśmy jeszcze tylko 3 dni w miarę słonecznej pogody, a wiejący wiatr powodował, że chwilami bywało chłodno (w poniedziałek nawet uciekliśmy z plaży zmarznięci). W tych najbardziej plażowych momentach, na plaży naturystycznej bywało od trzydziestu do pięćdziesięciu osób (w niedzielę było wyraźnie więcej, niż w pozostałe dni). Na oko średnia wieku była w okolicach 35 – 40 lat, chociaż zwykle było widać przedstawicieli wszystkich dorosłych grup wiekowych. Dzieci praktycznie nie było , z dwoma wyjątkami:
W niedzielę w centrum plaży ulokowała się rodzina, w której rodzice mieli w okolicach średniej (mężczyzna może nieco więcej, chociaż mogło być to wrażenie spowodowane niewielką liczbą siwych włosów), a dwóch chłopców było w wieku wczesno- i późno-nastoletnim. W tej rodzinie tylko kobieta plażowała nago, wszyscy panowie byli cały czas w kąpielówkach.
W poniedziałek i wtorek pojawiła się rodzina składająca się z dziadków, ojca i dwóch dziewczynek – młodsza była w wieku „pampersowym”, starsza miała jakieś 3 – 4 lata. Rozkładali się na początku nagiej plaży z dużą ilością bagażu: namiot plażowy, leżaki, itp. W tej grupie wszyscy znaczną część czasu plażowali nago, chociaż niektóre osoby dłuższy czas miały na sobie strój. Dotyczyło to przede wszystkim „babci”, która pierwszego dnia dłuższy czas miała na sobie kompletny kostium, potem była topless i dopiero na koniec rozebrała się całkowicie.
Bardzo dobrze wyglądał za to stosunek płci. Było wiele par mieszanych, było także dużo 2 – 3 osobowych grup samych pań. W części północnej większość stanowiły pary panów, którzy nie przybyli tu w celu podglądania pań a normalnego plażowania. Niestety, widoczni byli także single w średnim i nieco starszym wieku, którzy rozkładali się w pobliżu pań wyraźnie w celach obserwacyjnych. Żona mówiła mi, że jeden z tych panów zaczepiał nawet którąś z pań, proponując jej posmarowanie pleców. Nie było ich może zbyt wielu, ale z uwagi na relatywnie niewielką liczbę osób wyraźnie rzucali się w oczy. W niedzielę widziałem także dwóch młodych facetów o wyglądzie „tureckim”, którzy rozkładali się bardzo blisko plażujących pań (przesuwając się coraz bliżej i podążając za tymi, które się odsunęły) wyraźnie w celach obserwacyjnych. Jeden z nich, co prawda, przez jakiś czas siedział bez kąpielówek, ale żaden z nich nie sprawiał wrażenia nawet kandydata na naturystę. W którymś momencie zdawało mi się, że podglądanie, to zasłona dymna i są to w rzeczywistości złodzieje plażowi. Zacząłem więc jawnie ich obserwować. Nie wiem, czy nie wytrzymali presji mojego wzroku, czy też po prostu już się naoglądali, ale wynieśli się po paru minutach.
W Primorsku dominują turyści z Czech, Słowacji i Polski, w sezonie chyba także Rosjanie. Na nagiej plaży zdecydowanie najczęściej słyszałem rozmowy, które wydawały mi się być prowadzone w języku czeskim (słowacki jest nieco inny, ale głowy nie dam, czy zawsze je rozpoznam), sporo było też słychać języka polskiego. Wśród „telewizorków” przeważali chyba miejscowi, a w każdym razie u kilku widziałem bułgarskie gazety.
W dniach bez plażowej pogody, ten odcinek plaży był zwykle pusty. Woda była jednak ciepła, więc chodziliśmy tam się kąpać. Skakanie przez wielkie fale sprawiało naprawdę wielką frajdę, chociaż trzeba było się trzymać bardzo blisko brzegu, bo mogło być niebezpiecznie. Drugiego dnia zatrzymaliśmy się tam w drodze powrotnej z Perły. Na nagiej plaży nikogo nie było, sporo osób wędrowało za to wzdłuż brzegu. Moja żona weszła więc do wody w kostiumie. Fale przy brzegu rzucały nią tak bardzo, że na koniec pod kostiumem miała mnóstwo piasku. Musiała się więc i tak rozebrać, żeby się porządnie wypłukać. W międzyczasie przechodziło brzegiem parę osób i nikt nie zwracał na nas szczególnej uwagi. Chyba to przekonało ją ostatecznie i do końca naszego pobytu nie zakładała już kostiumu. Myślę, że to najlepiej świadczy o tym, że mimo wspomnianych wyżej minusów, naga plaża w Primorsku jest doskonałym miejscem dla naturystów, bo nawet na w pełni liberalnej Formenterze, moja małżonka tylko czasami plażowała nago.